پارتى زبان از زبانهاى متروك ايرانى ميانه ( شعبهء غربى ) ، از ريشهء هند و اروپايى كه زبان قوم پارت ، و از جمله زبان خاندان اشكانى بوده ، و در زمان اشكانيان زبان رسمى ايران به شمار مىرفته است . آثار عمدهء آن ، يكى روايت پارتى بعضى از كتيبه‌هاى ساسانى ( از جمله كتيبهء شاپور اول در كعبهء زردشت و كتيبهء نرسى در پايكولى ) و الواح نسا . و ديگر آثار پارتى مانوى است كه در اكتشافات اخير آسياى مركز به دست آمده است . پارتيان پارتيان متعلق بودند به قبيله‌اى به نام « پرنى » ( Parni ) كه مجموعه‌اى از قبايل سكايى بود . اينان به صورت چادرنشينى در استپهاى بين بحر خزر و درياى آرال زندگى مىكردند . پارت دربرگيرندهء خراسان امروزى بود . در كتيبهء بيستون كه به داريوش بزرگ تعلق دارد ، از اين ناحيه به عنوان يكى از ساتراپهاى ايران ياد مىشود ، نيز - اشكانيان . پارس ( Pars ) در كتيبه‌هاى هخامنشى پارسه ( Parsa ) ، معربش فارس ( fars ) ، قسمت جنوب غربى ايران كه از ساكنين قديم آن پرسه‌ها ( پارسيان يا پارسيها ) نام گرفته و كمابيش مطابق ايالت فارس است . نام ايران در زبانهاى اروپايى از صورت يونانى نام پارس گرفته شده است . پارسيان را يونانيان « پرشيا » ( Persay ) مىخواندند ، و نام لاتينى آنها نيز همين است ؛ دو سلسلهء بزرگ ايران قبل از اسلام ( هخامنشيان و ساسانيان ) از اين قوم برخاستند . پارس كنار خليج فارس واقع است و از ساير جوانب كوهها با بيابانها بر آن احاطه دارد . پارس از غرب محدود به كوهها و دشتهاى عيلام بود ؛ از شرق به واسطهء بيابانى ( لارستان ) از ايالت حاصلخيز كارمانيا ( كرمان ) جدا مىشد ؛ از جانب شمال غربى مجاور ناحيهء پارايتاكنه ( حدود اصفهان ) از سرزمين ماد بود ؛ و در شمال و شمال شرقى وارد كوير مركزى مىگرديد . نئارخوس ، درياسالار اسكندر مقدونى سيماهاى طبيعى پارس را به دقت شرح داده است . پارس مشتمل بر سه قسمت است ، كه از لحاظ اقليم و ساير خصوصيات باهم تفاوت دارند . اول قسمت ساحلى كه شنى و بسيار گرم است ، و جز نخل رستنى ديگرى ندارد . بندرگاه خوب در اين ساحل ديده نمىشود ؛ اقليمش بسيار ناسالم و جمعيتش كم است . به فاصلهء 80 كيلومتر از ساحل رشته كوههايى آغاز مىشود كه گردنه‌هاى پرشيب آنها منتهى به دره‌هاى داخلى فارس مىگردد ، كه فرازاى آنها بيش از 1500 متر است . اين قسمت آب‌وهواى معتدل و رودها و درياچه‌هاى بسيار دارد . زمينش حاصلخيز است ؛ از جهت روئيدنيها سرشار است و دام نيز دارد . شهرهاى پازارگاد ، پرسپوليس و استخر در اين قسمت واقع بود . قسمت سوم قسمت شمالى است ، كه جزء فلات مركزى ايران و از قسمت داخلى هم مرتفع‌تر است ، و به همين جهت زمستان بسيار سرد دارد . پارسيها مردمى آريايىنژادند ؛ پيش از زمان كوروش نامى از آنان در تاريخ ديده نمىشود و معلوم نيست كه در چه زمانى به فلات ايران آمده‌اند . بعضى از محققين معتقدند كه پارسيان همان مردم پارسوا ( parsua ) يا پارسواش ساكن اطراف درياچهء اروميه بوده‌اند كه نام آنها در كتيبه‌هاى آشورى آمده است ، و بعدها به طرف جنوب رفته در سرزمين پارس سكنى گزيدند ، ولى اين نظر مورد اختلاف است . به روايت هرودوت ، پارسيان